Louis Hjelmslev

Nhà kí hiệu học và ngôn ngữ học người Đan mạch, Louis Hjelmslev, sinh năm 1899, mất vào ngày 30 tháng 5 năm 1965. Hjelmslev, người sáng lập ra Hội ngôn ngữ học Copenhagen, người cố gắng làm rõ hơn và chặt chẽ hơn lí thuyết tổng hợp ngôn ngữ và kí hiệu học của Saussure. Đặc biệt, ông được biết đến như người phát minh ra Glossematik (ngữ vị học) (xem bên dưới), và hoàn thiện tính chính xác khái niệm ý nghĩa của một từ.

Cũng như Saussure, Hjelmslev bắt đầu từ chỗ cho rằng ngôn ngữ là một thiết lập siêu cá thể phải nghiên cứu và phân tích trong khả năng của chính nó, thay vì được xem như là phương tiện truyền đạt, hay công cụ, của kiến thức, suy nghĩ, cảm xúc- hoặc, thông dụng hơn, như một phương tiện liên lạc với cái gì bên ngoài đến với nó. Nói tóm lại, cách tiếp cận mơ hồ (ngôn ngữ như một phương tiện) phải nhường đường cho một cách tiếp cận nội tại ( nghiên cứu ngôn ngữ trong chính nó) (Hjelmslev: 1983: 4–5) [1] Để kết thúc điều này, Hjelmslev phát triển ý muốn của ông về sự đơn giản và khắt khe trong hệ thống khái niệm và các thuật ngữ, ở mức tổng quát cao nhất, bản chất của ngôn ngữ, và đồng thời đưa ra nghiên cứu bản chất thực của nó thành thạo hơn. 

Chức năng Kí hiệu

Trong Lời giới thiệu đến một Lí thuyết Ngôn ngữ-tác phẩm nổi tiếng nhất của Hjelmslev-ngôn ngữ vừa là một hệ thống kí hiệu vừa là một quá trình tự hiểu rõ ( theo Saussure, các thuật ngữ có thể so sánh là, một cách tương ứng, “ngữ” và “lời”). Cũng như Saussure, Hjelmslev  cũng xét ngôn ngữ là một hệ thống các kí hiệu, vì thế điều quan trọng là nó cũng phải rõ ràng như bản chất của kí hiệu. Trước tiên, chúng tôi nhận thấy rằng không kí hiệu nào tồn tại chỉ mỗi nó một cách cô lập; đúng hơn là, chúng thường xuyên liên hệ với các kí hiệu khác trong ngữ cảnh. Nhấn mạnh điều này, Hjelmslev nói về kí hiệu không như kiểu được hiểu thông thường, mà như một chức năng kí hiệu. Một chức năng, ông định nghĩa “là sự phụ thuộc vào một yếu tố chính để đáp ứng những điều kiện cho một phân tích” (Hjelmslev 1963: 33). Như ở đây là  chức năng giữa một lớp và các thành phần của nó,  tương tự như một chức năng giữa kí hiệu và các thành phần của nó, “biểu hiện” và “nội dung”. Một kí hiệu, nói tóm lại, không phải là một vài dấu vết , hay biểu hiện cùng với sự hiện diện đặc trưng bên trong (không phải lúc nào vật hình tên cũng là một kí hiệu), nhưng nó là những chức năng bằng với một kí hiệu trong một ngữ cảnh cho sẵn. Từ một chức năng kí hiệu sẵn có, rồi đến, ở đây phải là-lần nữa, trong hệ thống thuật ngữ của Hjelmslev- một ‘biểu hiện’ và một ‘nội dung’. Do đó một chức năng kí hiệu sẵn có giữa những cái “tuyệt đối không thể tách rời” và “giao điểm các liên kết”. Vì những giao điểm các liên kết lập nên một chức năng kí hiệu–“kí hiệu-biểu hiện” và “kí hiệu-nội dung”– Hjelmslev đưa ra từ chuyên môn “chức năng tính” [functives]. Kí hiệu-chức năng phụ thuộc vào sự tương quan lẫn nhau của chức năng tính hợp lệ để thành cái nó là. Vấn đề của Hjelmslev ở đây là một kí hiệu không phải là tồn tại vật chất hay phi vật chất vì thế chỉ có thể được giả định và đưa cho các nhà ngôn ngữ học hoặc tín hiệu học. Thật vậy, ở đây không có sự thực hành thật sự của kí hiệu nơi có thế thành đúng như kí hiệu-chức năng. Cụm từ tương đương của Saussure về “kí hiệu” [sign], “dấu biểu đạt” [signifier] và “dấu hiệu”[signified] [*] gợi í như một cách nó có thể được như vậy.

[*]Theo như Phùng Văn Tửu dịch (trong cuốn “Những huyền thoại” của Roland Barthes), thì sign, signifier, signified lần lượt là: kí hiệu, cái biểu đạt, cái được biểu đạt.

Tiền-biểu đạt Figurae

Để xây dựng các kí hiệu, ngôn ngữ có một loại không-kí hiệu (chữ cái là một ví dụ), những nguyên liệu thô cần thiết cho sự hình thành các kí hiệu mới. Với chưa-thành-kí hiệu này, Hjelmsley gọi là “tiền-biểu đạt” (figurae). Tiền biểu-đạt gợi lên khái niệm “bề mặt của dấu biểu đạt”, được Le’vi-Strauss phát hiện trong công trình của Mauss. Họ cho rằng ngôn ngữ luôn là một tổng thể mở, và không phải hiểu theo nghĩa hẹp của từ hệ thống, nơi các phần tử tạo nên một khép kín. Điều đáng nói, tuy nhiên, lại giống Mauss, ở đây không có í nghĩa rõ ràng trong phân tích của riêng Hjelmslev. Ngay đối với Hjelmslev, người hấp thu mạnh mẽ việc làm chặt chẽ, đơn giản, và  hình thức hoá thấu đáo ngôn ngữ, ngôn ngữ phải được nhìn thấy có liên kết  cơ bản đến í nghĩa, và/hoặc đến suy nghĩ. Cho dù nó là í nghĩa hay suy nghĩ thì nó vẫn đang bị đe doạ là không rõ ràng; trong bất cứ tình huống nào, Hjelmslev vẫn thích nói ngôn ngữ  là liên kết  đến “ngụ í”, với í đó, ông đặt ra một công thức, “nhân tố đó là chung…cho tất cả mọi ngôn ngữ”, ấy là “tính vô định của “đa-suy nghĩ” ” [the amorphous ‘‘thought-mass”](Hjelmslev 1963: 52) nơi mà  được hiểu theo nghĩa hẹp là phạm vi nào đó ở ngoài ngôn ngữ. Chúng ta sẽ thấy, “ngụ í” là nhân tố mơ hồ nhất trong toàn bộ lí thuyết của Hjelmslev. Trong từng thời điểm, chúng tôi chú ý rằng ngụ í không thể tách rời khỏi ngôn ngữ–ngôn ngữ sẽ chấm dứt cho bất kì lí do khác để tồn tại mà không có nó–và còn nữa, trong vài trường hợp, ngụ í nằm ngoài ngôn ngữ. “Trong chính bản thân nó”, Hjelmslev phát biểu, “ngụ í là chưa thành hình, bản thân nó không phải chịu cấu tạo mà đơn giản là có khả năng cấu tạo” (Hjelmslev 1963: 76), Như vậy, giống Saussure (Saussure 1972: 155-56), Hjelmslev cho rằng tính năng đặc biệt nhất của ngôn ngữ nói chung là hình thức của nó liên quan đến bản chất (ngụ í). Mặt khác, tình hình phức tạp đối với Hjelmslev, đó là hai cái “ngụ í-biểu hiện” và “ngụ í-nội dung”– nhưng, nói chung, ngụ í là “không thể tiếp cận tới nhận biết” n nếu xem nhận biết là một “sự cấu tạo” [từ] (Hjelmslev 1963: 76). Để sáng tỏ điều này, cần thiết là giải thích nghĩa của hai từ “biểu hiện” và “nội dung” theo í Hjelmslev.

Nguồn:

John Lechte (2008), Fifty Key Contemporary Thinkers, NY: Routledge

One thought on “Louis Hjelmslev

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s